QWERTY कीबोर्ड: टाईपरायटरपासून स्मार्टफोनपर्यंतचा रंजक प्रवास!

QWERTY keyboard आज एक नेहमीच विषय आहे. तुम्ही कधी विचार केला आहे का की तुमच्या लॅपटॉप किंवा स्मार्टफोनच्या कीबोर्डवर अक्षरे A, B, C, D… अशा क्रमाने का नसतात? त्याऐवजी ती Q, W, E, R, T, Y अशा विचित्र क्रमाने का मांडलेली असतात?

आजच्या डिजिटल युगात आपण दिवसातील कित्येक तास या QWERTY कीबोर्डवर बोटे फिरवत असतो. पण या रचनेमागे एक मोठे शास्त्र आणि रंजक इतिहास दडलेला आहे. चला तर मग, जाणून घेऊया तुमच्या आवडत्या कीबोर्डची गोष्ट!

१. QWERTY कीबोर्डचा जन्म आणि इतिहास

१९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात जेव्हा पहिले टायपिंग मशीन (Typewriter) आले, तेव्हा अक्षरे ‘ABCD’ अशा क्रमानेच होती. पण तिथे एक मोठी समस्या निर्माण झाली.

• जॅमिंगची समस्या: जुन्या टाईपरायटरमध्ये प्रत्येक अक्षरासाठी एक धातूची काठी (Type bar) असायची. जेव्हा लोक वेगाने टाईप करायचे, तेव्हा या काठ्या एकमेकांत अडकायच्या आणि मशीन बंद पडायचे.
• ख्रिस्तोफर शोल्सचा शोध: १८७० च्या सुमारास ख्रिस्तोफर लॅथम शोल्स (Christopher Latham Sholes) या अमेरिकन संशोधकाने यावर उपाय शोधण्याचे ठरवले. त्यांनी वारंवार वापरली जाणारी अक्षरे एकमेकांपासून लांब ठेवून एक नवीन मांडणी तयार केली, जिला आज आपण QWERTY म्हणून ओळखतो.

२. संशोधन: हे ‘असे’ का आहे?

अनेकांना असे वाटते की टायपिंगचा वेग वाढवण्यासाठी ही रचना केली गेली, पण सत्य याच्या उलट आहे!

महत्त्वाची गोष्ट: QWERTY ची रचना मुळात टायपिंगचा वेग कमी करण्यासाठी आणि मशीनला जॅम होण्यापासून वाचवण्यासाठी करण्यात आली होती.

संशोधनानुसार, इंग्रजी भाषेत जे शब्द वारंवार एकत्र येतात (उदा. TH, ST, QU), त्यांची अक्षरे कीबोर्डवर लांब ठेवण्यात आली. यामुळे टायपिस्टला दोन्ही हातांचा वापर करावा लागायचा आणि टायपिंगची गती यंत्राला पेलवेल इतपत संतुलित राहायची.

३. जागतिक स्वीकार आणि लोकप्रियता

१८७३ मध्ये ‘रेमिंग्टन’ (Remington) या कंपनीने पहिला व्यावसायिक टाईपरायटर बाजारात आणला आणि त्यात QWERTY लेआउट वापरला. हळूहळू जगभरातील ऑफिसेसमध्ये हेच मशीन वापरले जाऊ लागले. पुढे जेव्हा संगणक (Computers) आले, तेव्हा लोकांनी या रचनेची सवय करून घेतली होती, त्यामुळे कंपन्यांनी त्यात बदल करण्याचे धाडस केले नाही.

४. QWERTY कीबोर्डचे सर्व काळातील महत्त्व

आज टचस्क्रीन मोबाईल असो किंवा अत्याधुनिक गेमिंग लॅपटॉप, QWERTY अजूनही टिकून आहे. त्याची काही प्रमुख कारणे:

• Muscle Memory: कोट्यवधी लोकांच्या बोटांना या रचनेची सवय झाली आहे. नवीन लेआउट (जसे की Dvorak किंवा Colemak) आले तरी लोकांनी त्यांना नाकारले, कारण पुन्हा नवीन शिकणे कठीण होते.
• प्रमाणिकरण (Standardization): हा कीबोर्ड जागतिक मानक बनला आहे. तुम्ही जगात कुठेही गेलात तरी तुम्हाला हाच लेआउट पाहायला मिळतो.
• मोबाईल युगातील स्थान: स्मार्टफोनवर दोन्ही अंगठ्यांनी टाईप करण्यासाठी QWERTY अत्यंत सोयीचा ठरतो.

५. काही रंजक तथ्ये (Fun Facts)

1. Typewriter: गंमत म्हणजे ‘TYPEWRITER’ हा शब्द कीबोर्डच्या फक्त वरच्या ओळीतील (Top row) अक्षरे वापरून टाईप करता येतो.
2. सर्वात जुनी रचना: ही रचना इतकी जुनी आहे की ती विजेचा शोध लागण्यापूर्वीपासून अस्तित्वात आहे!
3. Dvorak Layout: QWERTY ला टक्कर देण्यासाठी ‘Dvorak’ नावाचा वेगवान कीबोर्ड आला होता, पण तो कधीच प्रसिद्ध होऊ शकला नाही.

निष्कर्ष

QWERTY कीबोर्ड हे केवळ अक्षरांचे संच नसून ते मानवी सवयीचे एक उत्तम उदाहरण आहे. तांत्रिक अडथळ्यावर मात करण्यासाठी बनवलेली ही रचना आज आपल्या संवादाचे अविभाज्य माध्यम बनली आहे.

तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? तुम्ही मोबाईलवर टायपिंग करण्यासाठी कोणता कीबोर्ड वापरता? मला कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!

असेच आणखीन रंजक ब्लॉग वाचायचे असतील तर इथे क्लीक करा!

Related posts:

विषारी टोमॅटो? – टोमॅटोचा एक रोचक इतिहास हेटकरी – महान मराठी योद्धे (Hetkari – Ferocious Maratha Warriors) अनागोंदी कारभाराचा गमतीशीर इतिहास शिवप्रताप दिन – कृष्णाजी भास्कर – इतिहास काय सांगतो?